برای اینکه بفهمید حافظه و تمرکزتان در چه وضعی است، لازم نیست حتماً به مطب بروید. کافی است یک برگه کاغذ، یک خودکار و گوشیتان را بردارید و ربع ساعت وقت بگذارید. با ۷ آزمون سادهای که در ادامه آمده، میتوانید ببینید حافظه، دقت و سرعت ذهنتان چطور کار میکند. بعد از آن تقریباً میدانید که جای نگرانی نیست یا بهتر است با پزشک صحبت کنید. فقط این را در نظر داشته باشید که این آزمونها بیماری را تشخیص نمیدهند. کارشان مثل چراغ هشدار ماشین است: خبر میدهند که لازم است کسی دقیقتر نگاه کند یا نه.
پیش از شروع
نتیجهٔ این آزمونها به حال همان روز حساس است. کسی که دیشب چهار ساعت خوابیده، احتمالاً نمرهٔ ضعیفتری میگیرد و این بیشتر دربارهٔ خستگیاش حرف میزند تا مغزش. برای اینکه عددها قابلاعتماد باشند:
- ساعتی را انتخاب کنید که سرحالاید، نه آخر یک روز کاری سنگین.
- شب قبل خواب کافی داشته باشید. اگر سرما خوردهاید یا سردرد دارید، آزمون را به روز دیگری بسپارید.
- جای آرامی بنشینید، تلویزیون خاموش باشد و گوشی فقط برای زمانسنج روشن بماند.
- اگر عینک یا سمعک دارید، حتماً استفاده کنید. کلمهای که درست شنیده نشده، به خاطر هم نمیماند.
- اگر کسی کنارتان باشد که آزمونها را اجرا کند، کار دقیقتر پیش میرود. تنها هم میشود، با کمی تغییر که در هر آزمون توضیح داده شده است.
۷ آزمون، به ترتیبی که باید انجام شوند
آزمون اول دو قسمت دارد: کلمات را اول کار میشنوید و چند دقیقه بعد، بعد از آزمونهای دیگر، به خاطر میآورید. برای همین ترتیب اجرا اهمیت دارد:
مرحله |
آزمون |
زمان تقریبی |
۱ |
شنیدن ۵ کلمه |
۱ دقیقه |
۲ |
رسم ساعت |
۲ تا ۳ دقیقه |
۳ |
تکرار اعداد |
۲ دقیقه |
۴ |
کم کردن ۷ از ۱۰۰ |
۱ دقیقه |
— |
یادآوری همان ۵ کلمه |
۱ دقیقه |
۵ |
نام حیوانات |
۱ دقیقه |
۶ |
آزمون رنگ و کلمه |
۳ دقیقه |
۷ |
ایستادن روی یک پا |
۲ دقیقه |
آزمون ۱: یادآوری پنج کلمه
این آزمون توانایی سپردن اطلاعات تازه به حافظه و بازیابی آن را چند دقیقه بعد میسنجد. همان مهارتی است که به شما میگوید قرص صبح را خوردهاید یا نه.
- همراهتان این کلمات را با فاصلهٔ یک ثانیه بخواند: سیب، قطار، گنجشک، مخمل، آینه
- بلافاصله کلمات را تکرار کنید. این مرحله نمره ندارد و فقط مطمئن میشوید درست شنیدهاید.
- به آزمونهای ۲ تا ۴ بروید و به کلمات فکر نکنید.
- بعد از آزمون ۴، بدون هیچ راهنمایی، کلمات را بگویید.
اگر تنها هستید، کلمات را بنویسید، یک دقیقه نگاهشان کنید، کاغذ را برگردانید و بعد از آزمون ۴ از حفظ بنویسید.
کِی جای تأمل دارد؟ بیشتر بزرگسالان سالم دستکم سه یا چهار کلمه را به یاد میآورند. اگر دو کلمه یا کمتر یادتان آمد و در تکرار با فهرست دیگری هم همین نتیجه تکرار شد، ارزش پیگیری دارد.
فوق کاربردی: ارتباط ذهن و مغز؛ ۳ تفاوت مهم و کاربردی
زمزمه کردن کلمات در طول آزمونهای بعدی نتیجه را بیاعتبار میکند. برای دفعههای بعد از این فهرستها استفاده کنید:
- هلو، اتوبوس، طوطی، ابریشم، شانه
- انار، دوچرخه، کبوتر، پشم، قیچی

آزمون ۲: رسم ساعت
کشیدن یک ساعت ساده به نظر پیش پاافتاده میآید. اما مغز باید همزمان فاصلهها را تخمین بزند، ترتیب اعداد را حفظ کند و مفهوم زمان را به تصویر تبدیل کند. پزشکان به همین دلیل در غربالگریهای کوتاه مطب از آن استفاده میکنند.
- روی کاغذ یک دایرهٔ بزرگ بکشید.
- اعداد ۱ تا ۱۲ را در جای خودشان روی صفحهٔ ساعت بنویسید.
- عقربهها را طوری بکشید که ساعت ۱۱ و ۱۰ دقیقه را نشان دهند.
بعد، این چهار مورد را بررسی کنید:
- هر ۱۲ عدد وجود دارند و هیچکدام تکرار نشدهاند.
- اعداد به ترتیب و با فاصلهٔ تقریباً یکسان دور دایره چیده شدهاند.
- یک عقربه به ۱۱ و دیگری به ۲ اشاره میکند.
- عقربهٔ ساعتشمار کوتاهتر از دقیقهشمار است.
کِی جای تأمل دارد؟ یک خطای کوچک، مثلاً عقربههای هماندازه، معمولاً اهمیتی ندارد. اعداد جاافتاده، اعدادی که فقط در یک نیمهٔ دایره جمع شدهاند، یا عقربهای که بهجای ۲ روی ۱۰ ایستاده، ارزش توجه دارند.
اشتباه «۱۰ بهجای ۲» جالب است. کلمهٔ «ده» ذهن را بهسمت عدد ۱۰ میکشد و مغز باید این کشش را مهار کند. یک بار اشتباه در حالت عجله معنای زیادی ندارد، اما تکرارش با وجود دقت، معنادار است.

آزمون ۳: تکرار اعداد بهصورت مستقیم و معکوس
این آزمون حافظهٔ فعال را میسنجد؛ یعنی نگه داشتن چند اطلاعات در ذهن و کار کردن با آنها. وقتی شمارهکارتی را میشنوید و تا باز کردن برنامهٔ بانک در ذهن نگهش میدارید، از همین حافظه استفاده میکنید.
مستقیم: همراهتان هر ردیف را تکتک و با ریتم یکنواخت بخواند و شما به همان ترتیب تکرار کنید.
طول |
ردیف |
۳ رقم |
۵ – ۸ – ۲ |
۴ رقم |
۶ – ۴ – ۳ – ۹ |
۵ رقم |
۴ – ۲ – ۷ – ۳ – ۱ |
۶ رقم |
۶ – ۱ – ۹ – ۴ – ۷ – ۳ |
۷ رقم |
۵ – ۹ – ۱ – ۷ – ۴ – ۲ – ۸ |
معکوس: این بار برعکس بگویید. اگر شنیدید «۲ – ۴»، بگویید «۴ – ۲».
طول |
ردیف |
۲ رقم |
۲ – ۴ |
۳ رقم |
۶ – ۲ – ۹ |
۴ رقم |
۳ – ۲ – ۷ – ۹ |
۵ رقم |
۱ – ۵ – ۲ – ۸ – ۶ |
در هر بخش، با اولین اشتباه متوقف شوید. طول آخرین ردیف درست، نمرهٔ شماست.
کِی جای تأمل دارد؟ بیشتر بزرگسالان در حالت مستقیم شش یا هفت رقم و در حالت معکوس چهار یا پنج رقم را درست میگویند. با افزایش سن کمی کمتر شدن این عددها طبیعی است. اگر در حالت مستقیم کمتر از پنج و در حالت معکوس کمتر از سه رقم را درست گفتید، ارزش تکرار در روزی دیگر را دارد.
اعداد نباید دستهدسته خوانده شوند («پنجاهونه، هفده…»)، چون آزمون را آسان میکند.
آزمون ۴: کم کردن ۷ از ۱۰۰
توجه پایدار یعنی ذهن بتواند چند ثانیه روی یک کار بماند، نتیجهٔ قبلی را نگه دارد و قدم بعدی را بردارد. این آزمون همین را میسنجد.
بدون کاغذ، از ۱۰۰ هفتتا کم کنید و پنج بار ادامه دهید. هر عدد را با صدای بلند بگویید.
پاسخهای درست: ۹۳، ۸۶، ۷۹، ۷۲، ۶۵
اگر یک مرحله را اشتباه گفتید ولی از همان عدد درست ادامه دادید، فقط یک اشتباه حساب میشود. مثلاً «۹۳، ۸۵، ۷۸» یک خطاست.
کِی جای تأمل دارد؟ چهار یا پنج پاسخ درست معمول است. برای کسی که همیشه با حساب ذهنی راحت بوده، دو پاسخ درست یا کمتر قابلتوجه است.
این آزمون برای کسی که سالها با عدد سروکار نداشته منصفانه نیست. برای چنین کسی، گفتن روزهای هفته از جمعه به عقب جایگزین بهتری است. اگر بدون مکث و خطا انجام شد، توجه پایدار در وضع خوبی است.
حالا وقت یادآوری پنج کلمهٔ آزمون اول است.

آزمون ۵: نام حیوانات در یک دقیقه
این آزمون سرعت دسترسی مغز به کلمات را میسنجد. کسی که در آن خوب عمل میکند، معمولاً بیآنکه متوجه شود دسته میسازد: اول حیوانات خانگی، بعد حیوانات جنگل، بعد پرندهها و ماهیها.
زمانسنج را روی ۶۰ ثانیه بگذارید و هر حیوانی که به ذهنتان میرسد با صدای بلند بگویید. همراهتان تعداد را روی کاغذ خط بزند. اگر تنها هستید، صدایتان را ضبط کنید.
قواعد شمارش:
- نام تکراری فقط یک بار حساب میشود.
- «گربه» و «بچهگربه» یکی حساب میشوند.
- «گنجشک» و «کلاغ» دو مورد جدا هستند.
کِی جای تأمل دارد؟ این عدد به سن، تحصیلات و حتی عادتهای زبانی وابسته است و معیار قطعی فارسی برای آن در دسترس نیست. بهعنوان راهنمای تقریبی، گفتن کمتر از ۱۵ حیوان در یک دقیقه در بسیاری از ارزیابیهای کوتاه ارزش بررسی بیشتر دارد، بهخصوص اگر با تحصیلات فرد جور درنیاید. بهترین استفاده از این آزمون، مقایسهٔ نتیجهٔ امروز با نتیجهٔ ماههای بعد است.
تا آخر ۶۰ ثانیه ادامه دهید. بسیاری از افراد حوالی ثانیهٔ چهلم فکر میکنند چیزی به ذهنشان نمیرسد و دست میکشند، در حالی که همان ثانیههای پایانی بخشی از آزموناند.
یه نکته مهم دیگه: بیخوابی در کودکان و نوجوانان؛ ۲۰ عارضه مهم
آزمون ۶: رنگ و کلمه
مغز ما کلمه را تقریباً بیاختیار میخواند. در این آزمون، که در روانشناسی «آزمون استروپ» نامیده میشود، باید این عادت را مهار کنید و بهجای خواندن کلمه، رنگ جوهرش را بگویید. همان کاری که ذهن هنگام تمرکز در یک محیط پرسروصدا انجام میدهد.
آمادهسازی: چهار مداد یا ماژیک قرمز، آبی، سبز و مشکی لازم است؛ مدادرنگی بچهها هم کافی است. بهتر است همراهتان برگهها را آماده کند تا شما از قبل نبینید.
- برگهٔ اول: بیست خط کوتاه و ضخیم با این چهار رنگ، درهم و بدون ترتیب.
- برگهٔ دوم: بیست بار کلمههای «قرمز، آبی، سبز، مشکی»، هر کلمه با رنگی غیر از رنگ خودش. مثلاً «سبز» با مداد قرمز.
اجرا:
- رنگ خطهای برگهٔ اول را پشت سر هم بگویید و زمان را یادداشت کنید.
- در برگهٔ دوم فقط رنگ جوهر را بگویید، نه کلمه را. زمان و تعداد اشتباه را یادداشت کنید.
کِی جای تأمل دارد؟ کندتر بودن برگهٔ دوم طبیعی است و نشان میدهد ذهن در حال مهار کردن عادت خواندن است. جای تأمل وقتی است که اشتباهها زیاد باشند و خودتان متوجهشان نشوید، یا در دفعههای بعدی فاصلهٔ زمانی دو برگه بهوضوح بیشتر شده باشد.
اگر در تشخیص رنگها مشکل دارید، این آزمون برای شما کاربردی ندارد.

آزمون ۷: ایستادن روی یک پا
این آزمون حافظه یا تمرکز را نمیسنجد و برای همین آخر آمده است. ایستادن روی یک پا به هماهنگی دقیق چند بخش مغز نیاز دارد. آسیبهای کوچک عروقی ممکن است پیش از هر علامت دیگری، روی آن اثر بگذارند.
پژوهشگران دانشگاه کیوتو ژاپن نزدیک به ۱۴۰۰ فرد ظاهراً سالم را با میانگین سنی ۶۷ سال بررسی کردند و نتیجه را در نشریهٔ «سکته مغزی» انجمن قلب آمریکا منتشر کردند. کسانی که نمیتوانستند بیش از ۲۰ ثانیه روی یک پا بایستند، در تصویربرداری مغزی بیشتر نشانههای آسیب عروق کوچک داشتند و در آزمونهای شناختی هم نمرهٔ پایینتری گرفتند.
- کفشها را درآورید و روی زمین صاف، کنار دیوار یا پشتی یک صندلی محکم بایستید.
- با چشمان باز یک پا را از زمین بلند کنید.
- زمان را تا لحظهای که پا زمین را لمس کند یا دستتان به تکیهگاه برسد بسنجید؛ حداکثر ۶۰ ثانیه.
- دو بار انجام دهید و بهترین زمان را ثبت کنید.
کِی جای تأمل دارد؟ در میانسالی و سالمندی، کمتر از ۲۰ ثانیه دلیل خوبی است که فشار خون، قند و سلامت عروق را در چکاپ بعدی جدیتر بگیرید.
دو نکته را فراموش نکنید:
- ضعف عضلات پا، درد مفصل یا مشکل گوش داخلی هم زمان ایستادن را کم میکند.
- یافتهٔ آن پژوهش یک ارتباط آماری است. بیست ثانیه ایستادن تضمین نمیکند که سکته یا زوال عقل رخ نخواهد داد.
اگر سابقهٔ زمین خوردن، سرگیجه یا پوکی استخوان دارید، این آزمون را فقط با حضور یک نفر کنارتان انجام دهید.
هر آزمون کدام بخش ذهن را نشان میدهد؟
آزمون |
توانایی اصلی |
توانایی کمکی |
یادآوری کلمات |
حافظهٔ کوتاهمدت |
توجه |
رسم ساعت |
برنامهریزی و درک فضا |
دنبال کردن دستور |
تکرار اعداد |
حافظهٔ فعال |
توجه |
کم کردن ۷ |
توجه پایدار |
حافظهٔ فعال |
نام حیوانات |
روانی کلامی |
سرعت ذهن |
رنگ و کلمه |
کنترل ذهن و توجه انتخابی |
سرعت ذهن |
ایستادن روی یک پا |
تعادل و هماهنگی |
نشانهٔ غیرمستقیم سلامت عروق مغز |
حافظه و تمرکز دو توانایی جدا هستند. اگر کلمات را خوب به یاد آوردید اما در تکرار اعداد، کم کردن ۷ و آزمون رنگ ضعیف بودید، مسئله احتمالاً بیشتر در تمرکز است تا حافظه. این الگو اغلب همراه کمخوابی، استرس یا اضطراب دیده میشود.
از نتیجه به تصمیم
یک عدد بهتنهایی حرف زیادی نمیزند. الگوی چند آزمون کنار هم و تغییرشان در طول زمان است که معنا دارد. نتیجهتان را با یکی از این حالتها تطبیق دهید:
- همهٔ آزمونها بدون مشکل بود: سالی یک بار، یا هر وقت احساس کردید چیزی تغییر کرده، دوباره انجامشان دهید و نتیجه را با این بار مقایسه کنید.
- در یک یا دو آزمون ضعیف بودید و آن روز خسته یا نگران بودید: بخش بعدی دربارهٔ عوامل موقت را بخوانید و دو تا چهار هفته بعد در شرایط بهتر آزمون را تکرار کنید.
- در تکرار هم در سه آزمون یا بیشتر ضعیف بودید، یا یادآوری کلمات و رسم ساعت هر دو مشکل داشتند: با پزشک صحبت کنید و برگهٔ ثبت نتایج را همراه ببرید.
- آزمونها خوب بود، اما خانواده تغییر محسوسی در رفتار یا کارهای روزمره میبیند: باز هم مراجعه کنید. آزمون ۱۵ دقیقهای ممکن است تغییری را نبیند که اطرافیان هر روز میبینند. پزشکان هم در ارزیابی حافظه معمولاً با یکی از نزدیکان فرد گفتوگو میکنند.
- علائم ناگهانی ظاهر شده، مثل کج شدن صورت یا اختلال گفتار: منتظر آزمون نمانید و با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
سن و تحصیلات روی همهٔ این نتایج اثر میگذارند. کند شدن تدریجی سرعت ذهن بخشی طبیعی از افزایش سن است. آزمونهایی مثل کم کردن ۷ یا نام حیوانات هم به تجربهٔ کار با عدد و کلمه وابستهاند. حتی آزمونهای استاندارد مطب هم برای افرادی با سالهای تحصیل کمتر، امتیاز اصلاحی در نظر میگیرند.
پیش از آنکه نگران شوید
بسیاری از چیزهایی که حافظه و تمرکز را پایین میآورند، موقتی یا قابلدرماناند:
- کمخوابی و خواب بیکیفیت: چند شب بدخوابی کافی است تا توجه و حافظه آشکارا افت کند. خروپف شدید همراه با قطع تنفس در خواب هم از علتهای پنهان خستگی ذهنی است.
- استرس و اضطراب: ذهنی که درگیر نگرانی است، ظرفیت کمتری برای به خاطر سپردن دارد. گاهی نگرانی از خود آزمون، نمره را پایین میآورد.
- افسردگی: کندی فکر، بیحوصلگی و ضعف حافظه میتوانند از نشانههای افسردگی باشند و گاهی با زوال عقل اشتباه گرفته میشوند.
- بعضی داروها: از جمله برخی آرامبخشها، خوابآورها و داروهای ضدحساسیت قدیمی. داروها را خودسرانه قطع نکنید؛ فهرستشان را به پزشک نشان دهید.
- مشکلات جسمی قابلدرمان: مثل کمکاری تیروئید، کمبود ویتامین ب۱۲ و کمخونی. این موارد با آزمایش خون ساده بررسی میشوند.
- ضعف شنوایی یا بینایی: اطلاعاتی که درست دریافت نشده، به حافظه هم نمیرسد.
فراموشی معمول یا تغییری که باید جدی گرفت

چند برداشت نادرست دربارهٔ این آزمونها
«نتیجه خوب بود، پس مغزم هیچ مشکلی ندارد.»
این آزمونها برای پیدا کردن تغییرات آشکار ساخته شدهاند، نه بررسی همهٔ عملکردهای مغز. نتیجهٔ خوب یعنی امروز نشانهٔ هشدار روشنی دیده نشد. کنترل فشار خون، قند و چربی خون که مستقیماً روی عروق مغز اثر دارند، همچنان لازم است.
«نمرهام پایین شد، حتماً آلزایمر دارم.»
انجمن آلزایمر آمریکا تأکید کرده که آزمونهای خانگی جایگزین معاینهٔ پزشک نیستند و ممکن است افراد سالم را هم مشکوک نشان دهند. تشخیص آلزایمر به معاینه، شرح حال، آزمایش و گاهی تصویربرداری نیاز دارد.
«آزمونهای آنلاین دقیقترند، چون کامپیوتریاند.»
دقت یک آزمون به طراحی و اعتبارسنجی آن بستگی دارد، نه به صفحهای که روی آن نمایش داده میشود. بسیاری از تستهای اینترنتی فقط پرسشنامهاند و بر اساس احساس خودتان نمره میدهند، نه عملکرد واقعیتان.
«اگر این آزمونها را هر روز تمرین کنم، مغزم قویتر میشود.»
تمرین مکرر فقط شما را در همین آزمونها ماهر میکند و نتیجهٔ دفعههای بعد را بیاعتبار میکند. آزمون را برای سنجش نگه دارید. تحرک بدنی منظم، خواب کافی، کنترل فشار خون و قند، و رفتوآمد با دیگران پشتوانهٔ بسیار محکمتری برای سلامت مغز دارند.
«حواسپرتی مال پیری است.»
بسیاری از جوانها و میانسالهایی که از حواسپرتی شکایت دارند، درگیر کمخوابی، فشار کاری یا اضطراباند. مشکل در این حالت معمولاً تمرکز است، نه بیماری مغز، و با تغییر شرایط بهتر میشود.
وقتی میخواهید حافظهٔ پدر یا مادرتان را بسنجید
جملهٔ «بیا ببینیم آلزایمر گرفتهای یا نه» تقریباً همیشه به دلخوری ختم میشود. چند راه که معمولاً بهتر جواب میدهد:
آزمون را به بازی دورهمی تبدیل کنید.
«کی میتونه تو یک دقیقه اسم بیشتری از حیوونها بگه؟» وقتی همهٔ خانواده بازی میکنند، هیچکس احساس امتحان دادن ندارد. نام حیوانات، کم کردن ۷ و یادآوری کلمات بهراحتی به مسابقه تبدیل میشوند.
خودتان هم آزمون بدهید.
«این روزها حواسم خیلی پرت شده، این تست رو دیدم، بیا دوتایی انجامش بدیم.» موضوع از «مشکل تو» به «کنجکاوی هر دومان» تبدیل میشود.
آزمون تعادل را با اسم واقعیاش مطرح کنید.
ایستادن روی یک پا را میشود بهعنوان تمرینی برای پیشگیری از زمین خوردن پیشنهاد کرد که واقعاً همین کاربرد را هم دارد.
نتیجهٔ هیچکس را جلوی جمع اعلام یا مقایسه نکنید. اگر نگرانی جدی دارید، آن را در گفتوگویی خصوصی مطرح کنید و مراجعه به پزشک را «چکاپ سالانه» بنامید، نه «آزمایش آلزایمر».
جملههایی مثل «دیدی گفتم حافظهت ضعیف شده؟» یا «این چه ساعتی بود کشیدی!» حتی به شوخی، ممکن است کسی را برای همیشه از همکاری منصرف کند.
کِی و کجا مراجعه کنیم؟
علائمی که صبر ندارند
اگر این علائم ناگهانی شروع شوند، ممکن است نشانهٔ سکتهٔ مغزی باشند. فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید، حتی اگر بعد از چند دقیقه برطرف شدند:
- کج شدن صورت یا افتادگی گوشهٔ لب
- ضعف یا بیحسی یک دست، یک پا یا یک طرف بدن
- اختلال در حرف زدن یا فهمیدن حرف دیگران
- گیجی شدید و بیمقدمه
- سردرد بسیار شدید و بیسابقه
- از دست رفتن ناگهانی بینایی یا تعادل
مسیر معمول بررسی حافظه
- پزشک عمومی یا پزشک خانواده: شرح حال، معاینه، مرور داروها و آزمایشهای پایه. اگر در برنامهٔ پزشک خانواده ثبتنام کردهاید، ارجاع از همینجا شروع میشود.
- متخصص مغز و اعصاب یا روانپزشک: ارزیابی دقیقتر علت و انجام آزمونهای شناختی استاندارد. اگر نشانههای افسردگی یا اضطراب پررنگ است، روانپزشک انتخاب مناسبتری است.
- ارزیابی تکمیلی: در صورت نیاز، آزمونهای جامعتر توسط روانسنج و تصویربرداری مغزی به درخواست پزشک.
همراه خود ببرید:
- برگهٔ ثبت نتایج
- فهرست کامل داروها و مکملها
- چند نمونهٔ مشخص از فراموشیها و زمان شروعشان
- در صورت امکان، یکی از نزدیکان
خانوادههایی که با تشخیص زوال عقل روبهرو شدهاند، میتوانند برای آموزش و راهنمایی مراقبتی با انجمن آلزایمر ایران هم در ارتباط باشند.
آزمون خانگی و آزمون مطب چه فرقی دارند؟
ویژگی |
آزمونهای این صفحه |
آزمونهای کوتاه مطب |
ارزیابی جامع |
اجرا |
خودتان یا یک همراه |
پزشک یا کادر آموزشدیده |
روانسنج یا متخصص |
زمان |
حدود ۱۵ دقیقه |
۳ تا ۱۵ دقیقه |
یک تا چند ساعت |
نمرهدهی |
تقریبی |
استاندارد، با اصلاح برای تحصیلات |
دقیق، با مقایسه با هنجار |
کاربرد |
تصمیم دربارهٔ مراجعه |
غربالگری |
کمک به تشخیص و درمان |
دو آزمون رایج مطب:
- آزمون موکا (MoCA): آزمونی ۳۰ نمرهای که روی یک برگه در حدود ۱۰ دقیقه انجام میشود و حافظه، توجه، زبان و برنامهریزی را میسنجد.
- آزمون سیج (SAGE): آزمونی کاغذی که دانشگاه ایالتی اوهایو آمریکا طراحی کرده است. فرد میتواند آن را خودش پر کند، اما طراحانش تأکید دارند که برگهٔ تکمیلشده برای تفسیر نزد پزشک برده شود.
برگهٔ ثبت نتایج
مهمترین مقایسه، مقایسهٔ شما با خودتان است. کسی که همیشه در حساب ذهنی ضعیف بوده، با دو پاسخ درست در کم کردن ۷ مشکل تازهای ندارد. اما کسی که پارسال پنج از پنج گرفته و امسال دو، تغییری را نشان میدهد که ارزش توجه دارد.
فاصلهٔ کمتر از چند هفته بین دو اجرا باعث میشود آزمونها در ذهن بمانند و نتیجه واقعی نباشد. این جدول را روی کاغذ یا در یادداشتهای گوشی کپی کنید:
مورد |
بار اول |
بار دوم |
بار سوم |
تاریخ |
|||
ساعت خواب شب قبل |
|||
استرس آن روز (کم / متوسط / زیاد) |
|||
یادآوری کلمات (از ۵) |
|||
رسم ساعت (از ۴ معیار) |
|||
اعداد مستقیم / معکوس |
|||
کم کردن ۷ (از ۵) |
|||
نام حیوانات (تعداد) |
|||
رنگ و کلمه: زمان برگهٔ ۱ / برگهٔ ۲ / اشتباه |
|||
ایستادن روی یک پا (ثانیه) |
ستونهای خواب و استرس را خالی نگذارید. روزی که نتیجه ضعیف است و کنارش نوشتهاید «چهار ساعت خواب»، خودش بخشی از توضیح ماجراست.
پرسشهای رایج
هر چند وقت یک بار این آزمونها را انجام دهیم؟
اگر نگرانی خاصی ندارید، سالی یک بار کافی است. اگر تغییری احساس کردید یا نتیجهٔ قبلی مرزی بود، زودتر هم میشود؛ ولی نه کمتر از چند هفته فاصله. برای آزمون کلمات هر بار فهرست تازهای به کار ببرید.
سابقهٔ آلزایمر در خانواده داریم؛ باید زودتر شروع کنیم؟
سابقهٔ خانوادگی دلیل خوبی است که حافظه را منظمتر پیگیری کنید و برگهٔ نتایج را نگه دارید. اما کنترل فشار خون، قند، بیتحرکی و سیگار تأثیر بیشتری از خود آزمون دارد. برای برآورد دقیقتر خطر با پزشک مشورت کنید.
آیا گوشی موبایل حافظه و تمرکز را خراب میکند؟
پرش مداوم بین برنامهها، عادت ذهن به تمرکز طولانی را کم میکند و استفادهٔ دیروقت هم خواب را به هم میزند. این اثر بیشتر از جنس عادت و خستگی است و با محدود کردن زمان استفاده، بهخصوص پیش از خواب، بهتر میشود. اگر ضعف حافظه با کنار گذاشتن گوشی و خواب کافی هم برطرف نشد، علت دیگری را باید بررسی کرد.
برای کودکان و نوجوانان هم مناسب است؟
نه. این آزمونها و راهنمای تفسیرشان برای بزرگسالان تنظیم شده است. اگر نگران حافظه یا تمرکز فرزندتان هستید، ارزیابی او کار روانشناس کودک یا پزشک است.























